JE, CHINA NA URUSI WATASIMAMA NA IRAN IWAPO VITA VITAZUKA?

 

Kila wimbi jipya la mvutano kati ya Tehran na Washington huibua mjadala mzito kuhusu mustakabali wa usalama wa eneo la Mashariki ya Kati na nafasi ya madola makubwa duniani. Swali linaloulizwa mara kwa mara ni iwapo mzozo huo ungegeuka kuwa vita vya wazi, je, China na Urusi zingesimama bega kwa bega na Iran kijeshi, au zingebaki katika mipaka ya ushirikiano wa kisiasa na kiuchumi pekee? Katika miaka ya karibuni, Tehran imeimarisha uhusiano wake na Beijing na Moscow kupitia makubaliano ya kiuchumi, nishati, na ushirikiano wa kijeshi usio wa moja kwa moja, hali inayochochea taswira ya kuwepo kwa “kambi” mbadala dhidi ya Magharibi.

Hata hivyo, uchambuzi wa kina unaonesha kuwa uhusiano huo haujafikia kiwango cha muungano rasmi wa kijeshi. Tofauti na mikataba ya wazi ya ulinzi wa pamoja inayoshuhudiwa katika baadhi ya maeneo ya dunia, hakuna makubaliano ya kisheria yanayowalazimu China au Urusi kuitetea Iran moja kwa moja endapo itashambuliwa. Ushirikiano uliopo kwa kiasi kikubwa umejikita katika maslahi ya kimkakati ikiwemo biashara ya nishati, silaha, na msimamo wa pamoja katika majukwaa ya kimataifa badala ya ahadi ya wazi ya kuingia vitani kwa niaba ya mshirika.

Kwa mujibu wa nadharia za mahusiano ya kimataifa, muungano wa kijeshi huhitaji mkataba maalum unaobainisha wazi wajibu wa pande husika katika tukio la shambulio. Ahadi hiyo huwa ya kisheria na mara nyingi huambatana na miundombinu ya pamoja ya kijeshi au mipango ya operesheni za ulinzi. Katika muktadha wa Tehran na washirika wake wa Mashariki, hakuna hati ya aina hiyo iliyosainiwa hadharani inayoweka wajibu wa ulinzi wa pamoja, jambo linaloashiria kuwa ushirikiano wao una mipaka yake ya kisera na kimkakati.

Kwa mantiki hiyo, iwapo mgogoro kati ya Tehran na Washington ungeongezeka, kuna uwezekano mkubwa Beijing na Moscow zingechukua msimamo wa kidiplomasia, kiuchumi au kisiasa badala ya kuingia moja kwa moja vitani. Madola haya mawili mara nyingi huongozwa na maslahi mapana ya kimataifa, ikiwa ni pamoja na kuepuka mgongano wa moja kwa moja na Marekani. Hivyo basi, ingawa uhusiano wao na Iran umeimarika, bado haujafikia hadhi ya muungano kamili wa kijeshi unaoweza kubadilisha mizania ya nguvu kwa hatua ya haraka katika tukio la vita vya wazi.